زۆرێك له‌ كچان له‌سه‌ر دره‌نگ خه‌وتن ڕاهاتوون، وه‌ به‌ بۆچوونی خۆیان ئه‌مه‌ هیچ كاریگه‌ریی نابێت ئه‌گه‌ر ڕۆژانی هه‌ینی و پشوو وه‌ هه‌روه‌ها له‌ كاتی پشووی هاوین و زستان دا بێت.
به‌ڵام له‌گه‌ڵ ده‌سپێكردنه‌وه‌ی خوێندن له‌ ڕۆژانی دواتردا ئینجا كێشه‌كان ده‌ست پێده‌كات، چونكه‌ پێویسته‌ به‌یانی زوو هه‌ستن بۆ ئه‌وه‌ی بچن بۆ قوتابخانه‌ یان زانكۆ ، له‌كاتێكا كه‌ تێر خه‌و نه‌بوون یان هیچ نه‌بێت باش نه‌خه‌وتوون .
بێگومان ئه‌مه‌ش له‌ زۆر شتدا كاریگه‌رییان لێده‌كات، له‌وانه‌ش: نه‌مانی ته‌ركیز له‌كاتی ئاماده‌بوونه‌كان یان له‌كاتی وانه‌كان.
هه‌ندێ لێكۆڵینه‌وه‌ له‌م بواره‌دا كراوه‌ و ده‌ریان خستوه‌ كه‌ له (20%) قوتابیانی ناوه‌ندی له‌ناو پۆلدا ده‌خه‌ون، بێگومان ئه‌مه‌ش كاریگه‌ری له‌سه‌ر ئاستی ده‌رچوونیان له‌ تاقیكردنه‌وه‌كان دا ده‌بێت.
جگه‌ له‌مه‌ش كه‌م خه‌وتن كاریگه‌ری له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ ده‌بێت كه‌ ئۆتۆمبێل لێده‌خوڕن، هه‌مووشمان ئه‌و كێشانه‌ ده‌زانین كه‌ به‌ هۆی نه‌مانی ‌ته‌ركیز له‌كاتی ئۆتۆمبیل هاویژتنه‌وه‌ دروست ده‌بێت.
هه‌روه‌ها كاریگه‌ری له‌سه‌ر ته‌ندروستی به‌ شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌و خۆ ده‌بێت له‌مه‌ش خراپتر كاریگه‌ری له‌سه‌ر باری ده‌روونیش ده‌بێ، وات لێده‌كا هه‌ست به‌ دڵته‌نگی و توڕه‌یی و دڵه‌ڕاوكێ بكه‌یت، له‌به‌ر ئه‌مانه‌، پێویسته‌ ماوه‌یه‌كی باش بخه‌ویت و لاشه‌ت كاتی خۆی وه‌رگرتبێت له‌ نوستن و حه‌وانه‌وه‌.
له‌وانه‌یه‌ ئێستا بپرسی جا باشه‌ من چۆن بزانم به‌شێكی باش خه‌وتووم؟
ئه‌مه‌ هه‌ندێ له‌و نیشانانه‌یه‌ كه‌ به‌ڵگه‌ن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی به‌باشی نه‌خه‌وتووی :
- به‌زه‌حمه‌ت خه‌به‌ر بوونه‌وه‌ و به‌گران هه‌ستان له‌ به‌یانیاندا.
- نه‌مانی ته‌ركیز و كه‌م توانایی باش بیركردنه‌وه‌.
- خه‌وه‌نوسكێ له‌كاتی وانه‌كان.
- هه‌ست كردن به‌ دڵته‌نگی و دڵه‌ڕاوكێ و توڕه‌ی.
ئه‌مه‌ش هه‌ندێ ئامۆژگاریه‌ كه‌ یارمه‌تیت ده‌دا بۆ خه‌وێكی خۆش و هێمن:
- هه‌وڵ بده‌ كاتی خه‌وتن و هه‌ستانت جێگیر بێت، ته‌نانه‌ت له‌ كاتی پشووشدا، ئه‌گه‌ر لاشه‌ت له‌سه‌ر كاتێكی دیاریكراوی خه‌وتن و هه‌ستان ڕاهات زۆر ده‌حه‌وێته‌وه‌، بۆیه‌ كاتێك دیاری بكه‌، وه‌ له‌ یه‌ك كاتژمێر زیاتر دوامه‌كه‌وه‌ بۆ خه‌وتن، وه‌ له‌ دوو یا سێ كاتژمێر زیاتر دره‌نگ مه‌كه‌وه‌ بۆ هه‌ستان.
- به‌رده‌وام وه‌رزش بكه به‌ ڕێكی، ‌به‌ڵام پێش ئه‌وه‌ی بخه‌وی وه‌رزش مه‌كه‌، چونكه‌ له‌وانه‌یه‌ ببێته‌ هۆی به‌رزبوونه‌وه‌ی پله‌ی گه‌رمی له‌شت و ئه‌مه‌ش خه‌وه‌كه‌ت بڕه‌وێنێته‌وه‌.
به‌ڵام شاره‌زایانی ئه‌م بواره‌ جه‌ختیان كردۆته‌وه‌ كه‌ ئه‌نجامدانی وه‌رزش پێنج یان شه‌ش كاتژمێر پێش خه‌وتن یارمه‌تیت ده‌دا بۆ خه‌وێكی ئارام و خۆش و هێمن.
- دووربكه‌وه‌ره‌وه‌ له‌ خه‌و ڕه‌وێنه‌ره‌وه‌كان: ئه‌و خواردنه‌وانه‌ی كه‌ مادده‌ی كافیینی تێدایه‌ وه‌كو قاوه‌ و بیبسی و كۆلاو ڤانتا و (هه‌موو ئه‌وانه‌ی مادده‌ی سۆده‌یان تێدایه‌) دوای كاتژمێر چوار یا شه‌شی ئێواره‌ مه‌یانخۆره‌وه‌، چونكه‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ خه‌وتنه‌كه‌ت ناخۆش ده‌كا، له‌وانه‌شه‌ له‌ شه‌وا تووشی دڵه‌ڕاوكێت بكا.
- مێشكت بحه‌وینه‌وه‌، به‌وه‌ی دووری بخه‌یته‌وه‌ له‌و شتانه‌ی زۆر مه‌شغوڵی ده‌كات پێش خه‌وتن ، وه‌كو به‌سه‌رهاتێكی كاریگه‌ر، یان ته‌ماشا كردنی ته‌له‌فیزیۆن و ئه‌و جۆره‌ فلیمانه‌ی كاریگه‌رییان هه‌یه‌ له‌سه‌ر ده‌روون به‌تایبه‌ت فلیمی ترس، یان هه‌ر شتێك كه‌ وا له‌ مێشكت ده‌كا هه‌ر بیری لێ بكه‌یته‌وه‌ و توانای خه‌وتنت نه‌بێت له‌ كاتی دیاری كراو یان زۆر له‌وه‌ دواتریش.
- ڕووناكی ژووره‌كه‌ زۆر كز بكه‌، چونكه‌ ڕووناكی زۆر و زه‌ق مێشكت به‌ ئاگا ده‌هێنیته‌وه‌ هه‌تا كاتێك ده‌زانی وا به‌یانیه‌ و تۆش هه‌ر نه‌تتوانیوه‌ بخه‌وی.
- له‌ڕۆژدا یه‌ك تۆز بخه‌وه‌، چونكه‌ ئه‌گه‌ر زۆر بخه‌وی شه‌و خه‌وت لێناكه‌ویت تا دره‌نگ و به‌مه‌ش دوا ده‌كه‌ویت له‌ خه‌وی شه‌و.
- به‌هیچ جۆرێك شه‌وی پێش تاقیكردنه‌وه‌ دره‌نگ نه‌خه‌وی، به‌بیانوی ئه‌وه‌ی سه‌عی ده‌كه‌یت، چونكه‌ ئه‌و زانیاریانه‌ی مێشكت وه‌ری ده‌گرێ و پاشكه‌وتی ده‌كات پێویستی به‌ كاتێكی نوستنی ته‌واو هه‌یه‌ تاكو له‌ كاتی پێویستدا به‌كار بهێندرێن.
- كه‌ش و هه‌وایه‌كی له‌بار بۆ شوێنی خه‌وه‌كه‌ت دروست بكه‌، بۆ نمونه‌ ئه‌گه‌ر كه‌شی ژووره‌كه‌ گه‌رم بوو سارد كه‌ره‌وه‌یه‌ك به‌كار بهێنه‌، هه‌ر‌وه‌ها بێده‌نگی ژووره‌كه‌ ڕابگره‌ و دووریخه‌وه‌ له‌ هه‌موو ده‌نگێكی ناساز.
- له‌ به‌یانیشدا به‌ ڕووناكیه‌كی شه‌وقدار هه‌سته‌، چونكه‌ ڕووناكی به‌رز له‌شت ئاگادار ده‌كاته‌وه‌ كه‌ ئێستا كاتی هه‌ستانه‌، وه‌ یارمه‌تیشت ده‌دا بۆ زوو به‌ئاگا هاتنه‌وه‌.
- ئه‌وه‌شمان له‌بیر نه‌چێت خوای گه‌وره‌ شه‌وی بۆ حه‌وانه‌وه‌ و خه‌وتن دروست كردوه‌، ڕۆژیش بۆ ئه‌نجامدانی كارو باره‌كانمان هه‌روه‌كو ده‌فه‌رموێت [ وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ لِبَاسًا ] واته‌: ئایا شه‌وگارمان بۆ نه‌كردون به‌ پۆشاك, كه‌ تیایدا ده‌شاردرێنه‌وه‌؟ [ وَجَعَلْنَا النَّهَارَ مَعَاشًا ] واته‌: ئایا ڕۆژگارمان بۆ نه‌كردونه‌ته‌ هۆی ژیان و هه‌وڵ و كۆشش بۆ به‌ده‌ستهێنانی ڕزق و ڕۆزی؟ سوره‌تی النبأ / ئایه‌تی (10-11)، ئه‌مڕۆ زانستیش جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌م دانه‌ر و كار جوانیه‌ی په‌روه‌ردگار ده‌كات، به‌وه‌ی كه‌ خه‌وی دوو كاتژمێری شه‌و سودی زیاتره‌ له‌ هه‌موو خه‌وی ڕۆژێك، هه‌ربۆیه‌ پێویسته‌ بۆ حه‌وانه‌وه‌ی جه‌سته‌ و ده‌روون و مێشكمان خه‌وی شه‌و بێنرخ ته‌ماشا نه‌كه‌ین وه‌ مانه‌وه‌ی تا دره‌نگی شه‌ویش نه‌بێته‌ خووی ڕۆژانه‌مان.

سایتی مژده‌

www.mzhda.com

 چه‌ند ده‌زگاو شوێنێك هاتنه‌ كایه‌وه‌ كه‌ ده‌وری كاریگه‌ریان له‌په‌روه‌رده‌كردنی تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی ئیسلامی هه‌بووه‌ له‌وانه‌ش:-

1) مزگه‌وت (مالی خوای گه‌وره)

2) شوێنی تایبه‌ت كه‌به‌ (كه‌تاتیب) یاخود (حوجره‌)  ناوده‌برا

3) مالی زانایان

وه‌هه‌روه‌ها له‌سه‌رده‌می فه‌رمان ڕه‌وای عه‌باسیه‌كاندا چه‌ند قوتابخانه‌یه‌ك دامه‌زان له‌وانه:

‌

1) خوێندنگه‌ی نیزامیه‌ (المدرسه‌ النڤامیه)‌

2) خوێندنگه‌ی مسته‌نسریه‌ (المدرسه‌ المستنصریه)‌

هه‌رله‌مێژوی ئیسلامدا چه‌ند زانایه‌ك ده‌ركه‌وتن كه‌گرنگی زۆریان به‌ بواری په‌روه‌رده‌دا وه‌هه‌ریه‌كه‌یان بیروڕای تایبه‌تی خۆیان هه‌بوو له‌و بواره‌دا،له‌وانه‌ش زانیانی وه‌ك :

(غه‌زالی ، ئیبن سینا ،فارابی، ماوه‌ردی…هتد).

بنه‌ما گشتییه‌كان له‌په‌روه‌رده‌ی ئیسلامدا :-

1) ئاینی ئیسلام هانی شوێًنكه‌وتوانی ده‌دات بۆ به‌ده‌ست هێنانی زانیاری

2) له‌ ئیسلامدا په‌روه‌رده‌و فێركردن مافی هه‌موو كه‌سێكه‌و پله‌و پایه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی ڕێگرنی یه‌ له‌به‌رده‌م به‌ده‌ست هێنانی زانستو زانیاری وه‌ده‌وڵه‌مه‌ندو هه‌ژار بویان هیه‌ بخوێنن به‌بێ جیاوازی

3) له‌ئیسلامدا په‌روه‌رده‌و فێركردن تایبه‌ت نین به‌ره‌گه‌زێكی دیاری كراو

4) له‌ئیسلامدا زانست وزانیاری بێبه‌رامبه‌ره‌و له‌به‌ر ره‌زامه‌ندی خوای گه‌وره‌ ده‌وترێته‌وه‌

5) په‌روه‌رده‌ی ئیسلامی گرنگی به‌هه‌موو لایه‌نه‌كانی كه‌سایه‌تی تاك ده‌دات

سایتی مژده‌

www.mzhda.com.

گەردوون پێک ھاتووە لە ھەموو ئەو شتانەی کە بە شێوەی فیزیکی بوونیان ھەیە، گشت بۆشایی و کات، گشت فۆرمەکانی ماددە و وزە، و ھەموو ئەو یاسا و نەگۆڕە فیزیکییانەی زاڵن بە سەریاندا. ڕاڤەکانی ئێستای ئەستێرەناسەکان نیشان دەدەن کە تەمەنی گەردوون (± ٠.١٢) ١٣.٧٣ میلیارد ساڵە و تیرەی گەردوونی بینراو لانیکەم ٩٣ میلیارد ساڵی تیشکی یان ٨.٨٠ × ١٠٢٦ مەترە.
تەقینەوە گەورەکە

تەقینەوە گەورەکە (Big Bang) بریتییە لە ئەو بیردۆزەی کە باس لە دروست بوونی گەردوون دەکات لە سەرەتادا کە بە تەقینەوەیەک دەستی پێ کردووە. بە پێی بیردۆزی تەقینەوە گەورەکە گەردوون لە سەرەتادا تەنێک بووە لە دۆخێکی زۆر گەرمدا و پاشان بە خێراییەکی زۆر کشاوە. ئەو کشانە خێرایە وای لە گەردوون کردووە کە بەرەو سارد بوونەوە بڕوات و وەکو ئەم بارەی ئێستای لێبێت کە بەردەوامە لە کشان. بە پێی دوایین لێکۆڵینەوە ئەم بار و دۆخەی گەردوون دەگەڕێتەوە بۆ (١٣.٧) ملیار ساڵ پێش ئێستا ، کە دانراوە بە تەمەنی گەردوون و ئەو کاتەی کە تەقینەوە گەورەکە ڕوویداوە. دوای ئەو کشانە ناوخۆییەی کە تیایدا ڕوویدا گەردوون سارد بووەوە بۆ گۆڕینی وزە بۆ توخمە کیمیایی و بەشە گەردیلەکان. ئەمە هەزاران ساڵی دەوێت تا (پرۆتۆن و نیوترۆن و ئێلەکترۆن) یەک بگرن و گەردیلە پێک بهێنن کە یەکەی درووست بوونی ماددەن. یەکەم توخمی کیمیایی کە دروست بوو (هایدرۆجین) بوو بە دواشیدا (هێلیوم و لیسیۆم) پێکهاتن

سه‌ره‌تا له‌وه‌وه‌ ده‌ست پێ ئه‌كه‌م كه‌زۆربه‌مان هه‌ڵه‌ ده‌كه‌ین به‌هۆی نه‌زانیه‌وه‌ به‌ڵام پیویسته‌ له‌هه‌ڵه‌كانمانه‌وه‌ فیری زانیاری بین،چونكه‌ هه‌ركه‌س هه‌له‌كان دوباره‌ بكاته‌وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی سودیان لێوه‌ربگرێت شه‌رمی كه‌م ئه‌بێته‌وه‌ ،هه‌ركه‌س شه‌رمی كه‌م بوه‌وه‌ پیاوبێت یان ئافره‌ت به‌كه‌ڵكی ئه‌وه‌ نایه‌ت ته‌نانه‌ت له‌گه‌ڵیدا به‌ڕێگاشدا بڕۆیت.. مرۆڤ ئه‌توانێت  خۆی دڵخۆش بكات به‌وه‌ له‌مێشكی خۆیدا ناشرینیه‌كان به‌جوانی ببینێت وناخۆشیه‌كانیش به‌خۆشی وناره‌حه‌تیه‌كان به‌ عیباده‌ت..مه‌رج نیه‌ ئه‌ونیعمه‌ته‌ی به‌كه‌سێكی تر دراوه‌ بۆتۆش نیعمه‌ت بیت پیچه‌وانه‌كه‌شی ڕاسته‌ ئه‌وبه‌ڵایه‌ی به‌سه‌ر كه‌سێكدا هاتووه‌ له‌وانه‌یه‌ هه‌مان شت بۆتۆ به‌خۆشی ته‌واو بێت..(د.ابراهیم فقی )پسپۆری په‌ره‌پێدانی مرۆیی ئه‌ڵیت (ئه‌وه‌ی توشت بوه‌ له‌خۆشی وناخۆشی به‌باشترینی بزانه‌ بۆ ژیانی خۆت)،هه‌ڵه‌كان ئه‌زموونی لێ وه‌رگره‌ وناخۆشی ونه‌خۆشیه‌كانیش  توێشوی پێ كۆبكه‌ره‌وه‌..بزانه‌ ناداناییه‌ ئه‌گه‌ر خۆمان به‌راورد بكه‌یت له‌گه‌ڵ خه‌ڵكانی تر له‌بڕیاردان له‌سه‌رشته‌كان ،چونكه‌ ده‌بینه‌ كه‌سێكی ڕاڕا و چاولێكه‌ر ئه‌گێڕنه‌وه‌پیاوێك كوڕێكی هه‌بوو به‌رده‌وام لۆمه‌ی باوكی ئه‌كرد له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كاره‌كانی باوكی عه‌یبه‌ ی بۆدروست كردوه‌ له‌ناو خه‌لكدا ،باوكیشی هه‌رچه‌ند ئه‌یویست تێی بگه‌یه‌نێت پێی ئه‌وت رۆڵه‌ مه‌رج نیه‌ ئێمه‌ له‌گه‌ڵ خه‌ڵك خۆمان به‌راورد بكه‌ین و چاو له‌وان بكه‌ین، به‌لام سودی نه‌بوو… باوكی ویستی به‌عه‌مه‌لی كوڕه‌كه‌ی تێ بگه‌یه‌نێت

ڕۆژێك سوار گوێ درێژه‌ كه‌ی بوو بانگی كوڕه‌كه‌ی كرد كه‌له‌گه‌ڵی بڕوات ،له‌ڕێگا گه‌یشتن به‌هه‌ندێ گه‌نج دانیشتبوون له‌ناو خۆیاندا ده‌یانوت سه‌یركه‌ ئه‌وباوكه‌ بێ ڕه‌حمه‌ خۆی سواری گویدرێژه‌كه‌ بوه‌و كوڕه‌كه‌شی به‌پێ ئه‌ڕوات ،باوكه‌كه‌ ئاوڕی دایه‌وه‌ی لای كوڕه‌كه‌ی،وتی وه‌ره‌ ڕۆله‌ تۆ سه‌ركه‌وه‌  باخه‌ڵك لۆمه‌مان نه‌كات ،كوڕه‌كه‌ سه‌ركه‌وت وكه‌مێكی ترڕۆیشتن گه‌یشتن به‌بڕێك پیاوی پیر له‌ناوخۆیاندا ئه‌یانوت سه‌یری ئه‌ولادی ئه‌م زه‌مانه‌ بكه‌ خۆی له‌سه‌ر گوێ درێژه‌كه‌یه‌و باوكیشی به‌پێ ئه‌ڕوات ،باوكی :به‌كوڕه‌كه‌ی وت ڕۆڵه‌ باهه‌ردوكمان سه‌ركه‌وین وخه‌ڵك لۆمه‌مان نه‌كات .

له‌ڕێگا گه‌یشتن به‌هه‌ندێ ئافره‌ت به‌ده‌م بنیشت جوینه‌وه‌ ئه‌یانوت :وه‌یش ئه‌و گوێدرێژه‌ چه‌ند گوناحه‌ ئه‌ودوو پیاوه‌ زه‌به‌لاحه‌ به‌سه‌ریه‌وه‌ن ،باوكه‌كه‌ وتی كوڕم چی بكه‌ین بادابه‌زین وكوێدرێژه‌كه‌ پێش خۆمان بده‌ین  وخه‌ڵك لۆمه‌مان نه‌كات ،هه‌ردوكیان كه‌وتنه‌ ڕاكردن به‌دوایداو ئه‌مدیووئه‌ودیویان لێ گرتبوو ،هه‌ندێ جوتیار له‌وێوه‌ چاویان لێبوو وا دوو كه‌س به‌دوای كوێدرێژێكه‌وه‌ن بانگیان لێكردن: واز له‌وگوێدرێژه‌ بهێنن گوناحه‌ بابۆخۆی به‌ره‌ڵابیت ،باوكه‌كه‌ ئاوڕی دایه‌وه‌ لای كوڕه‌كه‌ی و وتی: ڕۆڵه‌ وازی لێ بهێنه‌ بابه‌ره‌ڵا بێت ،به‌خوا ئه‌وه‌ی گوێ بداته‌ لۆمه‌ی خه‌ڵك كه‌رێكیشی به‌ده‌سته‌وه‌ نامێنیت..

 هه‌ڵه‌ی وانه‌كه‌ین ئه‌وه‌نده‌ گرنگی بده‌ین به‌داهاتوو كه‌ ئێستامان له‌بیر بباته‌وه‌ مرۆڤ ده‌بێت وانه‌ژی كه‌هه‌رگیز نامرێ چونكه‌به‌پێی فه‌رموده‌كان ئه‌وكاته‌ی ئه‌مرێت وائه‌زانێت هیچ نه‌ژیاوه‌

واقعێك هه‌یه‌ لای هه‌مومان ڕویداوه‌و ڕوئه‌دات؛: به‌مناڵی حه‌ز ئه‌كه‌ین زوو گه‌وره‌ بین ڕیش وسمێڵ ده‌ركه‌ین، یان گسك بده‌ین وچێشت لێ بنێین له‌گه‌ڵ دایكمان ،،بوكه‌ڵه‌ ده‌كڕین ولانكی بۆ دروست ئه‌كه‌ین به‌ڵام كه‌پیربووین خۆزگه‌ به‌سه‌رده‌می مناڵی وگه‌نجی  ئه‌خوازین !!هه‌موكه‌س پێی خۆشه‌ پیَِی بڵێیت مناڵی.هێشتا گه‌نجی ماشه‌ڵا! كه‌مێك له‌م سیفه‌ته‌ ڕابمێنه‌ بزانه‌ له‌ تۆدا هه‌یه‌ تا چاره‌سه‌رێكی گونجاوی بۆ بدۆزیته‌وه‌؟؟

سایتی مژده‌

www.mzhda.com

به‌م مه‌قاله‌یه‌ ئه‌مه‌وێت نمونه‌یه‌ک پیشان بده‌م که‌ ده‌کرێت گه‌نجێکی ڕۆژنامه‌نووس که‌ نه‌چۆته‌ ئه‌زهه‌ر به‌ چ ئاستێک بگات، و عه‌مامه‌ی به‌سه‌ره‌وه‌ نی یه‌ و لافی ئه‌وه‌ لێ نادا که‌ زانایه‌…هتد

ڕۆژنامه‌نووسێکه‌ وه‌ک ئه‌وانی تر به‌ڵام ئه‌مه‌ ڕێی لێ نه‌گرت له‌وه‌ی که‌ گرنگی بدات به‌ بابه‌تێک له‌ناخیدا په‌نگی خوارد بووه‌وه‌، هه‌روه‌ک چۆن له‌ ناخی که‌سانی تریشدا هه‌بوو به‌لام هه‌ر به‌ منداڵی په‌سه‌ندیان کردووه‌، هه‌ربۆیه‌ له‌ ناخی دا چه‌سپی که‌ به‌دوادا چوونی بۆ بکات و لێی بکۆڵێته‌وه‌، هه‌رچه‌ند له‌ کتێبی بوخاریدا چه‌سپاوه‌ و زانایانی ئوممه‌تیش په‌سه‌ندیان کردووه‌ زیاتر له‌ هه‌زار ساڵه‌، ئه‌ویش بابه‌تی ئه‌وه‌ی که‌ پێغه‌مبه‌ر (دروودی خوای له‌ سه‌ر بێت) عائیشه‌ی ماره‌کردووه‌ له‌ شه‌ش ساڵی داو گواستویه‌تی یه‌وه‌ له‌ نۆ (9) ساڵیدا، ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر بناغه‌ی ئه‌وه‌ی له‌ بوخاری دا هاتووه‌ که‌ له‌ بابی (شوکردنی عائیشه‌ به‌ پێغه‌مبه‌رو هاتنی بۆ مه‌دینه‌ و گوێزرانه‌وه‌ی 3894) ، (باب تزویج النبی عائشە وقدومها المدینە وبنائه بها ٣٨٩٤): حدپنی فروە بن أبی المغرا‌و حدپنا علی بن مسهر عن هشام عن أبیه عن عائشە رچی الله عنها قالت: «تزوجنی النبی صلی الله علیه وێ‌له وسلم وأنا بنت ست سنین، فقدمنا

المدینە.. فأسلمتنی إلیه وأنا یومئژ بنت تسع سنین».ا

فه‌روه‌ی کوڕی ئه‌بی مه‌غرا قسه‌ی بۆ کردم که‌ عه‌لی کوڕی مسهر له‌ هیشام و له‌ باوکی یه‌وه‌ پێی ووتین که‌ عائیشه‌ (ره‌زای خوای لێ بێت) ووتویه‌تی “ پێغه‌مبه‌ر (دروودی خوای له‌ سه‌ر بێت) ماره‌ی کردم و من کچێکی ته‌مه‌ن شه‌ش ساڵان بووم، دواتر هاتینه‌ مه‌دینه‌.. و منی ڕاده‌ستی پێغه‌مبه‌ر کرد و ئه‌وکات من کچێکی نۆ ساڵان بووم”.ا

??

ئه‌م لێکۆڵه‌ره‌ په‌رۆشی یه‌کی هه‌ست پێ کرد له‌ ناخی دا بۆ داکۆکی کردن له‌ پێغه‌مبه‌ر (دروودی خوای له‌ سه‌ر بێت) که‌ ڕه‌نگه‌ که‌سی تر به‌م جۆره‌ ئه‌و په‌رۆشی یه‌ی نه‌بووبێت.ا.

خۆی ئاماده‌کرد بۆ ڕێشه‌کێش کردن و بنکۆڵ کردنی ئه‌م کێشه‌یه‌، و قه‌ناعه‌تیشی نه‌بوو به‌وه‌ی هه‌ڵی بوه‌شێنێته‌وه‌ به‌ مه‌نتیقی ژماره‌ و پیاداچوونه‌وه‌ی مێژو و به‌رواره‌کان، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ڕه‌خنه‌ی گرت له‌ سه‌نه‌دی گێڕانه‌وه‌کان که‌ ناودارترین فه‌رمووده‌کانی ناو بوخاری و موسلیمی پێ گێڕدراوه‌ته‌وه‌، له‌هه‌ردوو حاڵه‌ته‌که‌شدا زیره‌کی خۆی ده‌رخستووه‌ و سه‌رکه‌وتنیشی به‌ده‌ست هێناوه‌. له‌ ڕووی مێژووه‌وه‌ ئه‌م ڕۆژنامه‌نووسه‌ گه‌نجه‌ گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ بۆ کتێبه‌کانی سیره‌ – ژیانی پێغه‌مبه‌ر-د.خ- وه‌ک (الكامل ــ تاریخ دمشق ــ سیر أعلام النبلا‌و ــ تاریخ الگبری ــ تاریخ بغداد ــ وفیات اڵاعیات)، هه‌ر بۆیه‌ بۆی ده‌رکه‌وت که‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تی پێغه‌مبه‌ر (دروودی خوای له‌ سه‌ر بێت). 13 ساڵی خایاندووه‌ له‌ مه‌ککه‌دا و 10 ساڵیش له‌ مه‌دینه‌ ده‌ستپێکی ڕه‌وانه‌ کران و بوونه‌ پێغه‌مبه‌ریشی به‌ ساڵێ زایینی 610 بوو، کۆچ کردنیش بۆ مه‌دینه‌ ساڵی 623 بوو، واته‌ پاش 13 ساڵ له‌ ژیانی مه‌ککه‌، کۆچی دوایی پێغه‌مبه‌ریش (دروودی خوای له‌ سه‌ر بێت). ساڵی 633 بوو به‌پێی ئه‌م هێڵ و به‌رواره‌ بێت که‌ ڕێکین له‌سه‌ری ئه‌وا ده‌بێت پێغه‌مبه‌ر (دروودی خوای له‌ سه‌ر بێت). دایکی باوه‌ڕداران -عائیشه‌ی ماره‌ کردبێت 3 ساڵ پێش کۆچ کردن بۆ مه‌دینه‌، واته‌ ساڵی 620 ی زایینی.

ئه‌مه‌ش ڕێک ده‌که‌وێت له‌گه‌ڵ ساڵی ده‌یه‌می ده‌ستپێکردنی سرووش، ئه‌وکاته‌ش ته‌مه‌نی 6 ساڵان بوو، و گواستیشی یه‌وه‌ له‌ کۆتایی ساڵی یه‌که‌می کۆچی دا واته‌ کۆتایی 623 زاینین و ئه‌وکات ته‌مه‌نی عائیشه‌ 9 ساڵان بوو، ئه‌مه‌ش به‌ پێی ساڵنامه‌ی زاینی واتای وایه‌ له‌ ساڵی 614 دا له‌دایک بووه‌، واته‌ له‌ ساڵی چواره‌می ده‌ست پێکردنی سرووش دا به‌ گوێره‌ی گێڕانه‌وه‌که‌ی بوخاری، ئه‌مه‌ش وه‌همێکی گه‌وره‌یه‌…. ڕه‌خنه‌ له‌ ڕیوایه‌ته‌که‌ له‌ ڕووی مێژوویی یه‌وه‌ به‌ گوێره‌ی ته‌مه‌نی خاتوو عائیشه‌ به‌گوێره‌ی ته‌مه‌نی خوشکه‌که‌ی ( ئه‌سمای کچی ئه‌بوبه‌کر – خاوه‌ن دوو پشتێن) هه‌موو ئه‌و سه‌رچاوه‌ مێژوویی یانه‌ی ئاماژه‌مان پێکرد که‌ ئه‌سما ده‌-10- ساڵ له‌ خاتوو عائیشه‌ گه‌وره‌تر بووه‌

كه‌ما هه‌روه‌ها ئه‌و سه‌رچاوانه‌ش بێ یه‌ک جیاوازی ئه‌وه‌ ده‌گێڕنه‌وه‌ که‌ ئه‌سما پێش کۆچی مه‌دینه‌ به‌ 27 ساڵ له‌دایک بووه‌ ئه‌مه‌ش به‌مانای ئه‌وه‌ی که‌ ته‌مه‌نی ئه‌سما له‌گه‌ڵ ده‌ست پێکردنی په‌یامی پێغه‌مبه‌ردا ساڵی 610 ته‌مه‌نی 14 ساڵان بووه‌، ئه‌ویش به‌ که‌مکردنی 13 ساڵ له‌ ته‌مه‌نی که‌ ده‌کاته‌ ته‌مه‌نی پێغه‌مبه‌رایه‌تی له‌ مه‌ککه‌دا پێش کۆچ چونکه‌ ( ٢٧ ــ ١٣ = ١٤ ساڵ )، هه‌روه‌ها به‌و پێ یه‌ی هه‌موو سه‌رچاوه‌کان بێ جیاوازی ئاماژه‌ ده‌که‌ن به‌وه‌ی که‌ ئه‌سما 10ساڵ گه‌وره‌تر بووه‌ له‌ خاتوو عائیشه‌ ، هه‌ربۆیه‌ بۆمان ده‌رده‌که‌وێت که‌ ته‌مه‌نی عائیشه‌ 4 ساڵان بووه‌ له‌گه‌ڵ ده‌ست پێکردنی په‌یامبه‌رێتی دا له‌ مه‌ککه‌، واته‌ 4 ساڵی ته‌واو پێش هاتنی سرووش له‌دایک بووه‌ به‌ مانای ساڵی 606 ی زاینی

و ئه‌مه‌ش به‌ حساب کردنێکی ساده‌ واته‌ کاتێ پێغه‌مبه‌ر (دروودی خوای له‌ سه‌ر بێت). ماره‌ی کردووه‌ له‌ مه‌ککه‌دا له‌ ساڵی ده‌یه‌می ده‌ت پێکی په‌یامداری پێغه‌مبه‌ردا ته‌مه‌نی خاتوو عائیشه‌ 14 ساڵان بووه‌ چونکه‌ ( 4 + 10 = 14)، یاخود به‌جۆرێکی تر، عائیشه‌ خاتوون ساڵی ( 606 ی ز) له‌ دایک بووه‌، هاوسه‌رداری کرد له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ردا ساڵی (620 ی ز ) که‌ ته‌مه‌نی 14 ساڵ بوو،هه‌روه‌کو باس کراوه‌ له‌و سه‌رچاوانه‌دا، گوازراوه‌ته‌وه‌ پاش (3ساڵ ) و چه‌ند مانگێکی واته‌ له‌ کۆتایی ساڵی یه‌که‌می کۆچی وسه‌ره‌تای ساڵی دووه‌م واته‌ ساڵی ( 624 ی ز ) به‌مجۆره‌ش ته‌مه‌نی ئه‌و کاته‌ ده‌کاته‌ (14+3+1= 18 ساڵی ته‌واو ) ئه‌مه‌ش ته‌مه‌نی ڕاسته‌قینه‌ی خاتوو عائیشه‌یه‌ که‌ هاوسه‌ری گرت له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ردا (دروودی خوای له‌ سه‌ر بێت).

ئه‌ژماری ته‌مه‌نی خاتوو عائیشه‌ به‌ گوێره‌ی مردنی خوشکه‌که‌ی ( ئه‌سما- خاوه‌ن دوو پشتێن): تۆكد سه‌رچاوه‌ مێژوویی یه‌کانی پێشوو بێ جیاوازی ئه‌وه‌ دووپات ده‌که‌نه‌وه‌ که‌ ئه‌سما دوای ڕووداوێکی ناوداری تۆمارکراو و چه‌سپیو کۆچی دوایی کردووه‌، ئه‌ویش کوژرانی کوڕه‌که‌ی ( عه‌بدوڵای کوڕی زوبه‌یر) له‌سه‌رده‌ستی ملهوڕی ناودار (حه‌جاج ) ئه‌ویش ساڵی ( 73 ی کۆچی)، ئه‌وکاته‌ش ته‌مه‌نی ئه‌سما ( 100 ساڵی ته‌واو بوو ) جا ئه‌گه‌ر ته‌مه‌نی ئه‌سما ده‌ر بکه‌ین له‌ ساڵی کۆچ کردنه‌که‌ی که‌ 73ی کۆچی یه‌، ئه‌وا ده‌کاته‌ (100 ــ 73 = 27 ساڵ) وئه‌وه‌ش ته‌مه‌نی ئه‌سمایه‌ له‌ کاتی کۆچی پێغه‌مبه‌ردا، ئه‌مه‌ش ته‌واو ده‌گونجێ و یه‌کانگیره‌ له‌گه‌ڵ ته‌مه‌نه‌که‌ی دا که‌ له‌ سه‌رچاوه‌کانی سه‌ره‌وه‌دا باسکراوه‌ و ئاماژه‌مان پێ کرد، جا ئه‌گه‌ر (10 ساڵ) له‌ته‌مه‌نی ده‌ر بکه‌ین ئه‌ویش ئه‌و 10 ساڵه‌ی له‌ خوشکه‌که‌ی – عائیشه‌- گه‌وره‌تره‌ ئه‌وا ته‌مه‌نی خاتوو عائیشه‌ ده‌بێته‌ ( 27 -10 = 17 ساڵ) ئه‌مه‌ش ته‌مه‌نی خاتوو عائیشه‌یه‌ کاتی کۆچ کردنی پێغه‌مبه‌ر (دروودی خوای له‌ سه‌ر بێت). خۆ ئه‌گه‌ر له‌ساڵی یه‌که‌میشدا گواستبێتی یه‌وه‌ ئه‌وا ته‌مه‌نی ئه‌وکات ده‌کاته‌ ( 17 + 1 = 18 ساڵ )، ئه‌مه‌ش ئه‌و ئه‌نجامه‌یه‌ که‌ ئه‌ژماردنی وورد ده‌ری ده‌خات بۆ ته‌مه‌نی خاتوو عائیشه‌ کاتێ که‌ هاوسه‌ری گرت له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ردا (دروودی خوای له‌ سه‌ر بێت).

ئه‌وه‌ی ئه‌مه‌ش به‌هێزتر ده‌کات و ده‌چه‌سپێنێت ئه‌وه‌یه‌ که‌ گه‌به‌ری به‌ دڵنیایی یه‌وه‌ له‌ کتێبه‌که‌یدا ده‌یچه‌سپێنێت (تاریخ اڵامم) که‌ هه‌موو منداڵه‌کانی ئه‌بوبه‌کرله‌سه‌رده‌می نه‌فامی – پێش ئیسلامدا- له‌دایک بوون، هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ که‌ له‌گه‌ڵ هێڵه‌ مێژوویی یه‌ دروسته‌که‌دا ده‌گونجێت و لاوازی ڕیوایه‌ته‌که‌ی بوخاری ده‌رده‌خات، چونکه‌ له‌ ڕاستی دا و به‌کرده‌یی خاتوو عائیشه‌ 4 ساڵ پێش هاتنی سرووش و په‌یامبه‌رێتی له‌دایک بووه‌

> >

ئه‌ژماری ته‌مه‌نی خاتوو عائیشه‌ به‌ به‌راورد به‌ته‌مه‌نی خاتوو فاگیمه‌ خ.ر کچی پێغه‌مبه‌ر (دروودی خوای له‌ سه‌ر بێت).: زانای گه‌وره‌ (ابن حجر) له‌ کتێبی (الإصابە ) باسی ده‌کات که‌ خاتوو فاگیمه‌ له‌ ساڵی بنیادنانه‌وه‌ی که‌عبه‌ دا له‌دایک بووه‌ و پێغه‌مبه‌ر ئه‌وکاته‌ ته‌مه‌نی 35 ساڵ بووه‌، و 5 ساڵ له‌ خاتوو عائیشه‌ گه‌وره‌تر بووه‌، به‌پێی ئه‌م گێڕانه‌وه‌یه‌ی ئیبن حه‌جه‌ر له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا که‌ گێڕانه‌وه‌یه‌کی به‌هێز نی یه‌، به‌ڵام به‌ گریمانی به‌هێزی یه‌که‌ی ئه‌وا ده‌بینین که‌ ئیبن حه‌جه‌ر که‌ ڕاڤه‌کاری بوخاری یه‌، ئه‌وا ڕیوایه‌ته‌که‌ی بوخاری هه‌ڵ ده‌وه‌شێنێته‌وه‌ به‌ ناڕاسته‌وخۆ، چونکه‌ ئه‌گه‌ر خاتوو فاگیمه‌ کاتێ له‌دایک بووه‌ ته‌مه‌نی پێغه‌مبه‌ر 35 ساڵ بوو بێت ئه‌وا مانای وایه‌ که‌ کاتێ خاتوو عائیشه‌ له‌دایک بووه‌ ته‌مه‌نی پێغه‌مبه‌ر 40 ساڵ بووه‌، ئه‌وه‌ش سه‌ره‌تای ساڵی دابه‌زینی سرووشه‌، ئه‌مه‌ش واته‌ ته‌مه‌نی عائیشه‌ کاتی کۆچی مه‌دینه‌ یه‌کسان بووه‌ به‌ ته‌مه‌نی بانگه‌وازی ئیسلامی و دابه‌زینی سرووش له‌ مه‌ککه‌دا که‌ ده‌کاته‌ 13 ساڵ نه‌ک 9 ساڵ، ئه‌م گێڕانه‌وه‌یه‌م ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ هێنایه‌وه‌ وه‌ک به‌ڵگه‌یه‌ک له‌سه‌ر شێواوی و ناته‌واوی گێڕانه‌وه‌که‌ی بوخاری

ڕه‌خنه‌و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی گێڕانه‌وه‌که‌ له‌ کتێبی فه‌رمووده‌ و سیره‌دا: زانا ئیبن که‌سیر له‌ کتێبی (البدایە والنهایە) دا باسی ئه‌وانه‌ ده‌کات که‌ زوو موسڵمان بوون « له‌ ئافره‌تاندا.. ئه‌سمای کچی ئه‌بوبه‌کر و عائیشه‌ که‌ بچووک بوو، جا موسڵمان بوونی ئه‌وانه‌ له‌ سێ ساڵی یه‌که‌می بانگه‌وازدا بوو که‌ پێغه‌مبه‌ر (دروودی خوای له‌ سه‌ر بێت). به‌ نهێنی بانگه‌وازی ده‌کرد، پاشان خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی پێ کرد که‌ بانگه‌وازه‌که‌ی ئاشکرا بکات»، هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌م گێڕانه‌وه‌یه‌ ده‌ری ده‌خات که‌ خاتوو عائیشه‌ موسڵمان بووه‌ پێش ئه‌وه‌ی که‌ پێغه‌مه‌ر (دروودی خوای له‌ سه‌ر بێت). بانگه‌وازه‌که‌ی ڕا بگه‌یه‌نێت ساڵی (4) دا له‌ ده‌ست پێکردنی په‌یامداری پێغه‌مبه‌ر (دروودی خوای له‌ سه‌ر بێت) که‌ ده‌کاته‌ ساڵی (61 ی ز)، ئه‌مه‌ش مانای وایه‌ که‌ خاتوو عائیشه‌ به‌لایه‌نی که‌مه‌وه‌ له‌ ساڵی سێ یه‌م (3) دا باوه‌ڕی هێناوه‌، واته‌ ساڵێ (613 ی ز) . چونکه‌ به‌ پێی گێڕانه‌وه‌که‌ی بوخاری ساڵی (4) ی په‌یامداری له‌ دایک بوو بێت، مانای وایه‌ که‌ هێشتا نه‌هاتبووه‌ دنیاوه‌ کاتێ که‌ پێغه‌مبه‌ر (دروودی خوای له‌ سه‌ر بێت). په‌یام و بانگه‌وازه‌که‌ی ئاشکرا کرد یاخود شیره‌ خۆره‌ بووه‌، ئه‌مه‌ش پێچه‌وانه‌ی هه‌موو به‌ڵگه‌کانه‌ که‌ هاتووه‌ و له‌به‌رده‌ستدایه‌، به‌ڵام ئه‌ژماری دروست دوپاتی ده‌کاته‌وه‌ که‌ (4) ساڵ پێش هاتنی سرووش له‌دایک بووه‌ واته‌ ساڵی (606 ی ز) ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ به‌دوای خۆیدا ده‌هێنێت که‌ کاتی ئاشکرا بوونی بانگه‌واز ته‌مه‌نی (8) ساڵ بووه‌ له‌ ساڵی (614 ز) دا، ئه‌مه‌ش ده‌گونجێ له‌گه‌ڵ هێڵی کاتیی دروستدا بۆ ڕووداوه‌کان و گێڕانه‌وه‌که‌ی بوخاری هه‌ڵده‌وه‌شێنێته‌وه‌

بوخاری له‌ صه‌حیحی بوخاری دا له‌ (باب ـ جوار أبی بكر فی عهد النبی) ( باسی هاوسێ یه‌تی ئه‌بوبه‌کرد له‌ سه‌رده‌می پێغه‌مبه‌ردا) خاتوو عائیشه‌ ده‌ڵێت : ” ئه‌وه‌ندی هۆشم کردبێته‌وه‌ زانیومه‌ که‌ دایک و باوکم دیندار و دامه‌زراون له‌سه‌ر دین و ، ڕۆژێکیش تێ نه‌ده‌په‌ڕی به‌سه‌رماندا که‌ پێغه‌مبه‌ر نه‌یه‌ت بۆ ماڵمان به‌یانیان زوو و ئێوارانیش “، کاتێکیش موسڵمانان گرفتار بوون ئه‌بوبه‌کر کۆچی کرد پێش حه‌به‌شه‌)، جا نازانم چۆن بوخاری ئه‌مه‌ی ئیخراج کردووه‌ که‌ ( عائیشه‌ خاتون ) ده‌ڵێت ئه‌وه‌ندی هۆشم کردبێته‌وه‌ زانیومه‌ که‌ دایک و باوکم دیندار و دامه‌زراون له‌سه‌ر دین ئه‌ویش هه‌ڵبه‌ته‌ پێش کۆچی حه‌به‌شه‌ هه‌روه‌ک باسکرا، هه‌روه‌ها ده‌ڵێت که‌ “إ پێغه‌مبه‌ر هه‌موو ڕۆژێک ده‌هات بۆ ماڵیان هه‌موو ڕۆژێک ” ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌رده‌خات که‌ به‌ هۆش و به‌ ئاگا بووه‌ له‌م سه‌ردانانه‌

و ئه‌وه‌ش که‌ دڵنیاین لێی به‌ کۆکی هه‌موو کتێبه‌کانی مێژوو ئه‌وه‌یه‌ که‌ کۆچی حه‌به‌شه‌ ساڵی (5) ی هاتنی په‌یامی پێغه‌مبه‌رێتی بووه‌ که‌ هاوتایه‌ له‌گه‌ڵ (615 ی ز )، جا ئه‌گه‌ر باوه‌ڕ بکه‌ین به‌ گێڕانه‌وه‌که‌ی بوخاری که‌ خاتوو عائیشه‌ ساڵی چواره‌م (4 ) ی په‌یامبه‌رێتی وسرووش له‌ دایک بووه‌ واته‌ ساڵی (614 ی ز ) ئه‌وا مانای وایه‌ کاتی کۆچی حه‌به‌شه‌ شیره‌خۆره‌ بووه‌، جا ئه‌مه‌ چۆن ده‌گونجێت له‌گه‌ڵ ڕسته‌ی ( ئه‌وه‌ندی هۆشم کردبێته‌وه‌) ووشه‌ی ( هۆش و بیرم کردبێته‌وه‌) پێویست به‌ ڕوونکردنه‌وه‌ ناکات، به‌ڵام به‌ ئه‌ژماری کاتیی دروست ته‌مه‌نی خاتوو عائیشه‌ له‌و کاته‌دا ده‌کاته‌ ( 4 ساڵ پێش په‌یامداری و بانگه‌واز + 5 ساڵ پێش کۆچی حه‌به‌شه‌ = 9 ساڵ) ئه‌مه‌ش ته‌مه‌نی ڕاسته‌قینه‌ی ئه‌وه‌ له‌وکاته‌دا.

ولم دانه‌ر به‌م ئه‌ژمار کردنه‌ به‌راوردکاری یه‌ قه‌ناعه‌ت ناکات، به‌ڵکو حسابی ته‌مه‌نی خاتوو عائیشه‌ی کردووه‌ به‌ به‌راورد به‌ته‌مه‌نی خاتوو فاگیمه‌، به‌جۆرێ که‌ بواری ووته‌ و گومان ناهێڵێته‌وه‌، پاشان توێژه‌ره‌که‌ کۆتایی به‌ توێژینه‌وه‌که‌ی ده‌هێنێت به‌ ڕه‌خنه‌ گرتن له‌ سه‌نه‌دی فه‌رمووده‌که‌، جا تێبینی ئه‌وه‌ی کردووه‌ که‌ ئه‌و فه‌رمووده‌یه‌ی ته‌مه‌نی خاتوو عائیشه‌ی تیادا باس کراوه‌ له‌ پێنچ ڕێگاوه‌ هاتووه‌ و هه‌موویان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ هیشامی کوڕی عوروه‌، ئیبن حه‌جه‌ریش ده‌رباره‌ی هیشام ده‌ڵێت له‌ کتێبی (هدی الساری) و(التهژیب): « قال عه‌بدوره‌حمانی یوسفی خه‌راش ده‌ڵێت و مالیکیش ڕازی نه‌بوو پێی، پێم گه‌شتۆته‌وه‌ که‌ مالیک فه‌رمووده‌ی ئه‌وی ڕه‌ت کردۆته‌وه‌ بۆ خه‌ڵکی عێراق ، سێ جار هاتۆته‌ کوفه‌ – جارێکیان ده‌یوت : باوکم وقسه‌ی بۆ کردم، ووتی گوێم لێ بووه له‌ عائیشه‌ ، و جاری دووه‌م هات و ده‌یگوت : باوکم هه‌واڵی دامێ له‌عائیشه‌وه‌ ، جاری سێ یه‌میش که‌ هات ده‌یگوت : باوکم له‌ عائیشه‌وه‌ ».ا

و مانا و مه‌به‌ستی ئه‌مه‌ش به‌ ساده‌یی ئه‌وه‌یه‌ که‌ ( هیشامی کوڕی عوروه‌) ڕاستگۆ بووه‌ له‌ مه‌دینه‌دا، پاشان که‌ چوو بۆ عێراق زه‌ین و له‌به‌رکردنی بۆ فه‌رمووده‌ به‌ره‌وخراپی ڕۆشت و ده‌ستی کرد به‌ ( ته‌دلیس) ( شێواندن و لێ تێکچوون، هه‌ڵه‌کردن) واته‌ فه‌رموده‌ ده‌داته‌ پاڵ که‌سانی تر به‌ده‌ر له‌ گێڕه‌ره‌وه‌که‌ی ،پاشان ده‌ستی کرد به‌ووتنی ( له‌ ) باوکمه‌وه‌، له‌بری ئه‌وه‌ی بڵێ ( گوێم لێ بوو یا قسه‌ی بۆ کردم)، له‌ زانستی فه‌رمووده‌شدا ووشه‌ی ( بیستم، گوێم لێ بوو) یاخود ( قسه‌ی بۆکرد) به‌هێزتره له‌ وه‌ی که‌ گێڕه‌ره‌وه‌ بڵێت ( له‌ فڵانه‌وه‌) ، فه‌رمووده‌که‌ش له‌ بوخاری دا هیشام به‌م جۆره‌ قسه‌ ده‌کات و دڵێت له‌ ( له‌باوکمه‌وه‌ ( نه‌ک بڵێت بیستم یا قسه‌ی بۆ کردم) ، ئه‌مه‌ش پاڵپشتی گومان ده‌کات له‌ سه‌نه‌دی فه‌رموده‌که‌، پاشان گرنگترین خاڵ ئه‌وه‌یه‌ که‌( ئیمامی مالیک ) ده‌ڵێت : که‌ به‌ڕاستی فه‌رمووده‌ی ( هیشام) له‌ عێراقدا وه‌رناگیرێت و په‌سه‌ند نی یه‌.ا،

> >

> > جا ئه‌گه‌ر ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ پیاده‌ بکه‌ین به‌سه‌ر ئه‌م فه‌رمووده‌یه‌دا که‌ بوخاری ئیخراجی کردووه‌ ،ئه‌وا بۆمان ده‌رده‌که‌وێت که‌ ڕاسته‌و ته‌واوه‌، چونکه‌ فه‌رموده‌که‌ یه‌ک گێڕه‌ره‌وه‌ نه‌ی گێراوه‌ته‌وه‌ له‌ مه‌دینه‌دا، به‌ڵکو هه‌موویان عێراقین که‌ ئه‌مه‌ش گومان ده‌ڕه‌وێنێته‌وه‌ و ده‌یسه‌لمێنێت که‌ هیشامی کوڕی عوروه‌ له‌ عێراق گێڕاوی یه‌ته‌وه‌ پاش ئه‌وه‌ی زه‌ین و له‌به‌رکردنی به‌ره‌و خراپی چووه‌، ڕێشی تێ ناچێ و ناگونجێ که‌ هیشام ته‌مه‌نێکی درێژ مابێته‌وه‌ له‌ مه‌دینه‌دا و فه‌رمووده‌یه‌کی له‌م جۆره‌ باس نه‌کات ته‌نانه‌ت بۆ یه‌ک جاریس، هه‌ربۆیه‌ ئێمه‌ باسی ته‌مه‌نی خاتوو عائیشه‌ له‌ کاتی ماره‌کردنی دا نابینین له‌ کتێبی (الموطأ) للإمام ئیمامی مالیک دا که‌ هه‌ر خۆشی ڕاسته‌وخۆ هیشامی کوڕی عوروه‌ی دیوه‌ و لێی بیستووه‌ له‌ مه‌دینه‌دا، هه‌ربۆیه‌ ئه‌و دوو گرفت و لاوازی یه‌ به‌سه‌ر بۆ گومان بردن له‌ سه‌نه‌دی گێڕانه‌وه‌که‌ی پێشوودا که‌ ئاماژه‌ی پێکراوه‌.ا.

أختم جا ووتاره‌که‌م به‌وه‌ی ده‌ستم پێکرد کۆتایی پێ ده‌هێن، که‌ ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌که‌ که‌ گه‌نجێکی دڵسۆزی توێژه‌ر که‌ ئه‌زهه‌ری ته‌واو نه‌کردووه‌ ده‌توانێت به‌ چ ئاستێک بگات، له‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ و ڕاستکردنه‌وه‌ ی کێشه‌یه‌ک که‌

ئوممه‌تی موسڵمان هه‌موو پێکه‌وه‌ په‌سه‌ندیان کردووه‌ ( وه‌ک ده‌ڵێن) ، و به‌سه‌ر ئیمام و زانا گه‌وره‌کاندا تێپه‌ڕیوه‌.ا

کێ یه‌ ئه‌م توێژه‌ره‌وه‌ی هه‌ستاوه‌ به‌م لێکۆڵینه‌وه‌ و لێ ووردبوونه‌وه‌یه‌؟

ـ ئه‌وه‌ مامۆستا «إسلام بحیری» ،یه‌ و توێژینه‌وه‌که‌شی له‌ ژماره‌ی سفر( واته‌ ژماره‌ی پێش یه‌ک) بڵاوکراوه‌ته‌وه‌ له‌ لاپه‌ڕه‌ 21 له‌ ڕۆژنامه‌یت «الیوم السابع» که‌ له‌ 15/07/2008 دا ده‌رچووه‌.ا

قال صلی الله علیه وسلم … ‘أحب اڵاعمال الی الله عز و جل سرور تدخله علی مسلم , أو تكشف عنه كربە , أو تقچی عنه دینا , أو تگرد عنه جوعا , وڵان أمشی مع أخی فی حاجه أحب إلی من أن اعتكف فی هژا المسجد شهر’ا

پێغه‌مبه‌ر د.خ ده‌فه‌رموێت : خۆشه‌ویستترین کار لای خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ خۆشی یه‌ک بخه‌یته‌ دڵی موسڵمانێکه‌وه‌، یاخود ناڕه‌حه‌تی و به‌ڵایه‌کی له‌سه‌ر لابه‌ریت، یاخود قه‌رزی له‌سه‌ر لابه‌ریت، یا برسێتی لێ دوور بخه‌یته‌وه‌، خۆ ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ برایه‌کمدا بڕۆم بۆ جێ به‌جێ کردن پێداویستی یه‌کی ئه‌وا خۆشه‌ویستتره‌ لام تا ئیعتیکاف کردن ( مانه‌وه‌ له‌ مزگه‌وت به‌مه‌به‌ستی په‌رستنی خوای گه‌وره‌و خۆ دابڕێن له‌ دنیا) له‌م مزگه‌وته‌دا بۆ ماوه‌ی مانگێک….ا

له‌ پێگه‌ی داهاتووه‌ كه‌بانكی زانیاری كاهوت له‌ سه‌ر ئنته‌رنێت بى بى سى دیراسه‌یه‌كی كردوه‌ كه‌به‌ریتانیا له‌سالیًكدا له‌ ئه‌نجامی تووره‌بون وشت شكاندن 16ملیار جونه‌یه‌ زیان مه‌ندده‌بێت ئه‌وه‌ش كه‌تووره‌ ده‌بێت به‌رداخو شوشه‌وات ده‌شكێنێت  دیراسه‌كه‌ له‌سه‌ر 700 كه‌س كرابوو كه‌ده‌لێت پیاوان زیاتر تووره‌ده‌بن له‌چاو ئافره‌تانداهه‌روا هاده‌لێن له‌%20 ئه‌وانه‌ ,قه‌ره‌بالغی شه‌قامه‌كان {زۆربونی ئوتۆمبێل و ئامێره‌كان} هۆكاری سه‌ره‌كی توره‌بونیان بووه‌

نیوه‌ش یان له‌ چاوه‌رێكردنی سه‌ر ته‌له‌فۆن توره‌ ده‌بوون وه‌ته‌نها چاره‌گێكی ئه‌وانه‌ش ده‌یانزانی كه‌چۆن ته‌عبیر بكه‌ن له‌توره‌ بوونه‌كانیان به‌شێوه‌یه‌كی ئیجابی ,{دون دوسۆن}پسپۆرله‌جۆری ده‌روونی دا ده‌لێ تووره‌ بوون شتێكی زۆر ئالۆزه‌ ,زۆر به‌ی جاریش هۆكاره‌كه‌ی ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆترسان له‌توشبوونی شتیێك ,یان ترسان له‌وه‌ی كه‌بی هیواببێ‌ له‌شتێك ,توره‌بوون به‌رگری له‌شی مرۆڤ كه‌م ده‌كاته‌وه‌ ,دكتۆره‌ {انا مارشلاند} له‌زانكۆی بیته‌به‌ری ئه‌مریكی ده‌لێن ئه‌وانه‌ی كه‌زیاد توره‌ ده‌بن به‌رگریه‌كی ته‌واو له‌ له‌شیاندا نیه‌

وه‌پاشان دیراسه‌یه‌كیان كرد له‌ هه‌مان زانكۆ بۆیان ده‌ركه‌وت كه‌ ئه‌وانه‌ی توره‌ بوون ته‌لقیع كران دزی {التهاب كبدی ڤایرۆس} كه‌متر سودیان له‌ ته‌لقیعه‌كه‌ وه‌رگرتوه‌ له‌ چاو ئه‌وانه‌ی كه‌ توره‌ نه‌بوون

زانا ئه‌مریكیه‌كان ده‌لێن هه‌لچوون و توره‌بوونی لاوی تازه‌ پێگه‌یشتو ده‌بێته‌ مایه‌ی زیادبوونی كێش و قه‌له‌وی تووش بوونی نه‌خۆشی دل

به‌كورتی زیانی توره‌بوون له‌سه‌ر ده‌روون و زۆره‌و دیراسه‌كانیش به‌رده‌وام له‌ سه‌رانسه‌ری دونیادا ئه‌م راستیه‌ ده‌سه‌لمێنن

  باهه‌موومان پێكه‌نین و توره‌ نه‌بین بۆئه‌وه‌ دونیا به‌رووماندا پێبكه‌نێت جابه‌زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌كیش بێت بۆمندال

سایتی مژده‌

www.mzhda.com

له‌وكاته‌دا كه‌ له‌سنه‌ بووین برای به‌ڕێز {حاجی عبدالرحمن نه‌وڕه‌سی} بۆی گێڕامه‌وه‌، كه‌ ئه‌ویش باوكی بۆی گێڕابووه‌‌وه‌ كه‌
حاجی ئیبراهیم ئاغا، له‌ شاری سلێمانیدا پیاوێكی پیاوانه‌و موسڵمان و پارێزكار و به‌خشنده‌ بووه‌، یه‌كێك له‌ حه‌ماڵه‌كانی ده‌گێڕێته‌وه‌ و ده‌ڵێ: شه‌و دره‌نگ بوو، خه‌وم لێ‌كه‌وتبوو،، دایان له‌ده‌رگا و كاتێ كردمه‌وه‌ ده‌بینم حاجی ئیبراهیمه‌
زۆرم پێ سه‌یربوو كه‌ به‌و نیوه‌شه‌وه‌ هاتووه‌ به‌شوێنیمدا، بۆیه‌ واقم وڕما بوو.. ئه‌ویش كه‌ حاڵی منی زانی گوتی: هیچ ناڕه‌حه‌ت مه‌به‌، خۆت گورج بكه‌ره‌وه‌ با بڕۆین

ئه‌م پیاوه‌ زۆر قورس و سه‌نگین و پیاوچاك بوو، له‌به‌ر ئه‌وه‌ رووم نه‌هات ده‌ست بنێم به‌ڕوویه‌وه‌ و بڵێم: جا ئه‌مه‌ كه‌ی وه‌ختی كاره‌ ؟ من خه‌وم دێت و نایه‌م !! له‌به‌ر ئه‌وه‌ خۆم‌ گورج كرده‌وه‌ و له‌ ته‌كیا رۆیشتم
سێ‌كه‌سی تریشی له‌ حه‌ماڵه‌كانی هاوه‌ڵم خه‌به‌ركرده‌وه‌ و هێنانی، پێكه‌وه‌ رۆیشتین بۆ عه‌ماره‌كه‌ی، ده‌رگای عه‌ماره‌كه‌ی كرده‌وه‌ و هه‌ریه‌كه‌ شتێكی پێ هه‌ڵگرتین، له‌ رۆن و برنج و ئاردو زه‌خیره‌ی‌ تر
رۆیشتینه‌ خواروه‌ بۆ گه‌ڕه‌كی سه‌رشه‌قام، له‌وێوه‌ش كۆڵان به‌ كۆڵان رۆیشتین، تا نزیكی گه‌ڕه‌كی جووله‌كان بووینه‌وه‌ و له‌ به‌رده‌م ماڵێكا وه‌ستاین
دای له‌ ده‌رگای ماڵه‌كه‌ و پاش ماوه‌یه‌ك، پیاوێكی نوورانی هات ده‌رگای كرده‌وه‌، كه‌ چاوی‌ كه‌وت به‌ ئێمه‌ بوورایه‌وه‌
حاجی ئیبراهیم ئاغا باوه‌شی پیاكرد و له‌ به‌لووعه‌‌ی ئاوه‌كه‌ی نزیك كردوه‌ و هه‌ندێ ئاوی له‌ سه‌روچاوی پژاند، ئه‌ویش هۆشی به‌خۆیا هاته‌وه‌ و هه‌ستا
ئینجا حاجی گله‌یی لێكردو گوتی: قوربان! گله‌یی بێ لێت، چۆن جه‌نابت حه‌وت رۆژه‌ نانتان نییه‌ و منت ئاگادار نه‌كردۆته‌وه‌؟ ماڵی منیش هی ئێوه‌یه‌، با تۆ به‌م برایه‌ی خۆتت بگوتبایه‌
مامۆستا گوتی: ئه‌ی ئێستا چۆنت زانیوه‌؟
حاجی گوتی: من ئاگام له‌ غه‌یب نییه‌و غه‌یبزان نییم، به‌ڵام من خه‌وتبووم، پێغه‌مبه‌ر (دروودی خوای لێ بێ ) هاته‌ خه‌وم و فه‌رمووی: ئه‌وه‌ حاجی ئیبراهیم ئاغا چۆن ویژدانت قه‌بووڵ ده‌كات، مه‌لا فلان‌كه‌س خۆی و ماڵ و منداڵی حه‌وت رۆژه‌ نانیان نه‌خواردووه‌ ؟ چۆن تۆ هه‌واڵی نازانیت؟ نازانی هیچیان نییه‌؟ هه‌رئێستا ده‌چیت بۆلای و به‌ئه‌ندازه‌ی پێویست خواردن و خۆراكی بۆ ده‌به‌یت
منیش له‌تاوا خه‌به‌رم بووه‌، یه‌كسه‌ر چووم بۆ عه‌ماره‌كه‌ و ئه‌وه‌ی پێویست بێ هێناومه‌
ئه‌ویش گوتی: خوا پاداشتت بداته‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌و زه‌حمه‌ته‌ی كێشاوته‌
حاجی گوتی: خوا پاداشتی تۆیش بداته‌وه‌، با قسه‌ت بكردایه‌ خۆ من غه‌یبزان نییم، چووزانم حاڵی جه‌نابتان وایه‌
مامۆستایش گوتی: بۆچ حاجی ئیبراهیم ئاغا، ئه‌گه‌ر ئاده‌میزاد حه‌فته‌یه‌ك نان له‌ ماڵیان نه‌بێ‌ ده‌بێ لای خه‌ڵكی باسی بكات ؟ یا داوای شت له‌ خه‌ڵی بكات؟!
حه‌ماڵه‌كه‌ ده‌ڵێ: ئێمه‌ شته‌كانمان دانا و سه‌یری ماڵ‌و منداڵمان كرد حاڵیان زۆر شپرزه‌یه‌، قرچه‌ له‌ناوسكمانه‌وه‌ هات بۆیان
هه‌ر له‌ویا حاجی ئیبراهیم ئاگری پێ كردینه‌وه‌، و رۆنمان قرچاندو ئارد و شه‌كرمان تێكرد و حه‌ڵوا پێگه‌یشت، تا حه‌ڵواكه‌ی ده‌رخوارد نه‌دان به‌جێی نه‌هێشتن
پاش ئه‌وه‌ ماوه‌یه‌ك لایان دانیشتین، و ئینجا جێمان هێشتن و هاتینه‌وه‌

ئافه‌رین پیاوی به‌غیره‌ت و به‌شه‌ره‌ف، ئه‌گه‌ر كه‌سێك حه‌وت رۆژ نان له‌ماڵیا نه‌بێ بیخوات، ده‌بێ داوا له‌ خه‌ڵَكی بكات؟
به‌راستی شیاوی ئه‌وه‌یت پێت بگوترێ: مه‌لا و جێنشنی پێغه‌مبه‌ر ( دروودی خوای لێ بێ ، به‌راستی رێزی دینه‌كه‌ت گرتووه‌، بۆیه‌ خۆشه‌ویستی خوا له‌سه‌ری كردویته‌وه‌ و خوایش فریات كه‌وتووه‌.. به‌ڕاستی مامۆستا بوویت چونكه‌ زانیوته‌ شه‌ره‌فی زانیاری بپارێزی.. خوا له‌كۆمه‌ڵگادا وێنه‌ت زیادو زۆر بكات